Quote:

---

Το «1922» του Νίκου Κούνδουρου



του Σταύρου Σιαμαντζιούρα*


Πόλεμος είναι η παντελής απουσία του Θεού. Ένας πόλεμος ουσιαστικά δεν έχει ποτέ νικητές' αφήνει πίσω του μόνο ηττημένους. Η παράθεση των ιστορικών γεγονότων κάλλιστα θα μπορούσε νάχε αντίστροφους ρόλους, αν η εξέλιξη της μικρασιατικής εκστρατείας ήταν διαφορετική. Τότε, τυπικά "θύτες" θάταν οι Έλληνες και "θύματα" οι Τούρκοι. Όμως «την Μικρά Ασία γιε μου εχάσαμέν την, γιατί οι γυναίκες εχόρευαν ζεϊμπέκικο και οι άντρες τσιφτετέλι» (Βάσος Φτωχόπουλος, 1998). Κι έτσι η Μικρασιατική Τραγωδία άφησε πίσω της ελληνικό αίμα, άγια χώματα και κτηνώδεις αναμνήσεις. Γι'αυτό το λόγο, η οπτική γωνία προσέγγισης της ταινίας του Νίκου Κούνδουρου πρέπει να γίνει αδιαλείπτως κάτω από το δόγμα: "Ο Χριστιανός πάντοτε συχωρνάει - ο Έλληνας ποτέ δε λησμονεί".

Κάτω από το απαθές βλέμμα των εκπροσώπων των Μεγάλων Δυνάμεων, ένας ανώνυμος Μικρασιάτης λαϊκός ευνουχίζεται μέχρι θανάτου, ουρλιάζοντας. Αργότερα, ένας ανώνυμος Μικρασιάτης κληρικός ταπεινώνεται μέχρι εξευτελισμού, σωπαίνοντας. Απώτερος στόχος της κεμαλικής νοοτροπίας των Τούρκων, ο κλονισμός της πίστης του Ελληνορθόδοξου Ρωμιού και η βεβήλωση της ιεροσύνης του πνευματικού του πατέρα, αντίστοιχα. Η θεατρική παράσταση κλείνει με την αντιστροφή των ρόλων: Οι αιχμάλωτοι πολέμου, χειροκροτώντας, μεταμορφώνονται από "θύματα" σε θεατές ενός παράλογου πολεμικού θεάτρου, όπου τελικά οι "νικητές" Νεότουρκοι, οι "ουδέτεροι" Δυτικοευρωπαΐοι και οι "αντικειμενικοί" επιτηρητές αιχμαλώτων πολέμου μετατρέπονται από "θύτες" σε επιδέξιους θεατρίνους, υποδυόμενοι με επιδέξια υποκριτική ικανότητα το ρόλο του "πολιτισμένου" Φράγκου.

Η ταινία του Νίκου Κούνδουρου βασίστηκε σε αυθεντικές μαρτυρίες από το μυθιστόρημα «Το νούμερο 31328» του Ηλία Βενέζη και γυρίστηκε το 1977-'78 με κρατική χρηματοδότηση. Παρόλ'αυτά, η τότε Ελληνική Κυβέρνηση αρνήθηκε να δώσει την άδεια προβολής της ταινίας, με αποτέλεσμα να αποτρέψει την προβολή της στις κινηματογραφικές αίθουσες. Όμως, ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος κατάφερε να αποσπάσει μια παράνομη κόπια της ταινίας του για να την προβάλει στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Μια ταινία που δεν έχει προβληθεί μέχρι σήμερα στην Κομοτηνή, στην Ξάνθη και στον Έβρο (Βλάσης Αγτζίδης, 2001). Μια ταινία που όχι μόνο κατέγραψε τη βαρβαρότητα των Νεοτούρκων, αλλά ανέδειξε και την ελλαδική νοοτροπία των Νεοελλήνων να συγκαλύπτουν για λόγους σκοπιμότητας τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Μικρασίας.


----------------

* Ο Σ. Σιαμαντζιούρας είναι περιβαλλοντολόγος & μέλος της Βραδινής Συντροφιάς Νέων

---