Του ΣΤΡΑΤΗ ΜΠΑΛΑΣΚΑ

Κανείς δεν ξέρει πόσοι είναι αυτοί που περνούν τη στενή θαλασσινή λωρίδα, στο δρόμο προς τη δήθεν ευημερία της Δύσης. Κάποτε τους μετρούσες, αποτελούσαν είδηση εδώ στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου στην αρχή της Ευρώπης.

Σε μια γωνιά στο κοιμητήριο του Αγίου Παντελεήμονα στη Μυτιλήνη, εκεί όπου έθαβαν τους άπορους Ελληνες και τους Μάρτυρες του Ιεχωβά, εκεί βρέθηκε λίγος χώρος για τους πρόσφυγες που έχασαν τη ζωή τους λαχταρώντας μια καλύτερη ζωή. Εκεί ενταφιάστηκαν σαν σκυλιά, που έλεγαν και οι ντόπιοι. Μια πέτρα με έναν αριθμό ή την εθνικότητά τους, αφού κανείς ποτέ δεν έμαθε το όνομά τους.
Μετά συνήθισε το μάτι σου στη δυστυχία, συνήθισες να παρακάμπτεις την είδηση στα δελτία Τύπου πότε της Αστυνομίας και πότε του Λιμενικού Σώματος. Πότε 20, πότε 30, πότε 100... Κάθε μέρα, μα κάθε μέρα... Και κάπου κάπου η είδηση. «Νεκροί άρρενες αγνώστων λοιπών στοιχείων» ξεβρασμένοι σε κάποια ακτή του νησιού. Γυμνοί, μισοφαγωμένοι από τα ψάρια και από τα χτυπήματα, έρμαιο ετούτα τα άψυχα κορμιά της αφρισμένης θάλασσας, πάνω στα βράχια της «γης της επαγγελίας». Λίγο πριν το κοιμητήρι του Αγίου Παντελεήμονα...

Κάποτε μετρούσες και ετούτα τα άψυχα κορμιά. Από το 2002 γίνανε 40, γίναν' 60, τον έχασες πια τον λογαριασμό... Σοροί προσφύγων που δεν εξακριβώθηκε ποτέ η ταυτότητά τους, θάφτηκαν στο κοιμητήριο του Αγίου Παντελεήμονα στη Μυτιλήνη. Σε μια άκρια του νεκροταφείου, μαζί με τους άπορους Ελληνες, τους Μάρτυρες του Ιεχωβά, κι αυτούς που σαν οι τάφοι ανοίχτηκαν για την ανακομιδή των οστών βρέθηκαν άλιωτοι και τους θάψανε ξανά μπας και συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους. Εκεί, στην ίδια γωνιά, πάνε 60 και βάλε χρόνια, με μια κουβέρτα μετέφεραν και θάψανε και το μεγάλο λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ. Μεγάλος έγινε μετά. Εκείνη την ώρα ήταν ένας φτωχός μισότρελος κουρελής που του άρεσε να ανακατεύει μπογιές... Εκεί ήταν και ο μεγάλος σχεδόν ομαδικός τάφος που πετούσαν στη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής τούς φτωχούς Μυτιληνιούς που πέθαιναν από την πείνα. Χώρος ταφής πάντα, ανθρώπων τόσης «αξίας» όσης κι οι Αφγανοί πρόσφυγες 60 χρόνια μετά...

Ο δρόμος για τη Δύση καταλήγει σε υγρό τάφο για κάποιους από τους πρόσφυγες που, αναζητώντας μια καλύτερη τύχη, ταξιδεύουν μέσα σε αντίξοες καιρικές συνθήκες, μέσα σε μικρές βάρκες από τα απέναντι παράλια. Οι περισσότεροι από αυτούς, αν όχι και όλοι, χωρίς να γνωρίζουν κολύμπι. Η θάλασσα τούς ξεβράζει σε ακτές του νησιού. Πτώματα νέων ανθρώπων, ακόμη και παιδιών. Οι περισσότεροι δεν έχουν πάνω τους στοιχεία. Κάπου εκεί αρχίζει μια ολόκληρη διαδικασία από τις υπηρεσίες, όπως προβλέπεται από τον νόμο, για την καταγραφή τους. Γίνεται τυπική νεκροψία στις σορούς τους και συνήθως το πόρισμα αναφέρει «πνιγμός εντός θαλασσίου ύδατος».

Το Λιμεναρχείο αναλαμβάνει να φωτογραφήσει το πτώμα απ' όλες τις πλευρές (μπορεί να χρειαστούν και 50 φωτογραφίες για ένα θύμα πνιγμού), ενώ λαμβάνονται και δακτυλικά αποτυπώματα.

Σε περίπτωση που η σορός είναι σε προχωρημένη σήψη, μπορεί ο γιατρός που στην περίπτωση της Μυτιλήνης εκτελεί χρέη ιατροδικαστή να αφαιρέσει μέρος του δέρματος και όργανα, τα οποία στέλνονται στο Καποδιστριακό Νοσοκομείο Αθηνών, όπου και παραμένουν ώστε με τη μέθοδο του DNA να μπορεί στο μέλλον να αναγνωριστεί από συγγενείς η ταυτότητα του θύματος. Πού να βρεθούν και ποιοι να βρεθούν. Η διαδικασία της ταφής απλή. Η απλούστερη. Λάκκος, παράχωμα και λίγο χώμα από πάνω... Λίγο μετά τα κόκαλα ασπρίζουν στον ήλιο της Μυτιλήνης...

Τα έξοδα ταφής των προσφύγων, στη Λέσβο τουλάχιστον, αναλαμβάνει η Νομαρχία, η οποία ειδοποιεί τα γραφεία τελετών για τις παραπέρα ενέργειες. Οι σοροί τοποθετούνται σε φέρετρα και θάβονται σε πρόχειρους τάφους σε μιαν άκρη στο νεκροταφείο. Εκεί, έχουν ταφεί ώς σήμερα περίπου 60 άτομα. Ενώ δυο - τρία έχουν ταφεί στο άλλο νεκροταφείο της πόλης, αυτό της Αγίας Κυριακής.

Μαρμάρινες μικρές πλάκες, απομεινάρια μεγάλων μαρμάρινων τάφων που διαλύθηκαν... Με έναν αριθμό που παραπέμπει σε άγνωστα πού βρίσκονται αρχεία. Και, αντί ονόματος, γραμμένη από τον άνθρωπο που δουλεύει στο νεκροταφείο η «ταυτότητα» του νεκρού. «ΑΦΓΑΝΟΣ», «ΑΒΓΑΝΟΣ», «ΑΚΦΑΝΟΣ», «ΑΝΦΑΝΟΣ». Μερικές φορές χωρίς καν νούμερο... Μια λέξη μόνο, αυτήν την περίεργη εθνική ταυτότητα του μακαρίτη σαν αλλιώτικο «ενθάδε κείται...». Μην τύχει και πατήσει κανείς επάνω στον τάφο, μην τύχει και ρίξουν κι άλλη σορό από πάνω του...

Τρία χρόνια μετά την ταφή, η ώρα της εκταφής... Η μαρμάρινη πλακίτσα έχει χαθεί από καιρό ανάμεσα στα χορτάρια. Κι αν γίνεται ετούτη η εκταφή... Τα οστά καταλήγουν στα αζήτητα. Στο χωνευτήρι του νεκροταφείου. Με τα κόκαλα των απόρων. Κοινή η μοίρα των φτωχών. Κοινή είτε είναι χριστιανοί είτε μουσουλμάνοι. Είτε Ελληνες είτε Αφγανοί... *

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 20/06/2008